مقدمهء اول - گرايشهاى پنجگانه براى اشباع حس شخصيت سازى ، هر انسانى پذيرش يكى از گرايشهاى پنجگانه را ضرورى تشخيص مىدهد . اين پنج نوع گرايش عبارتند از : 1 - علم گرايى . 2 - فلسفه گرايى . 3 - اخلاق گرايى . 4 - عرفان گرايى . 5 - دين گرايى . البته ما نمىخواهيم موضوعات قابل گرايش همهء افراد بشر را در پنج نوع بالا منحصر كنيم ، زيرا جاى ترديد نيست كه انسانها به عدد مزايا و موضوعات جالب توجه زندگانى مىتوانند گرايش داشته باشند . به گل عشق بورزند ، اين عشق به مرتبه‌اى از عمق و فعاليت برسد كه به گرايش تبديل شود . به نژاد عشق بورزند ، گرايش بىنهايت به زيبايى داشته باشند ، آزادى را مطابق شرايط ذهنى خويش تفسير كنند ، صبحگاه و شامگاه پيشانى به خاكش بسايند و در مقابلش به زانو در افتند . هنر و هنرمند را بپرستند . قهرمانان را معبود خود بدانند و . . . اين گرايشها همه وجود دارد و ما منكر آنها نيستيم . علت آن كه ما گرايشها را به پنج نوع منحصر ساختيم ، جنبهء جهان يا بى بشرى است كه خود جزئى از آن بوده و مىخواهد موقعيت طبيعى و بايستگى رو به كمال مطلوب خود را در جهان دريافت شده تعيين نمايد و مطابق آن حركت كند . در بارهء هر يك از گرايشهاى پنجگانهء فوق مطالب فراوانى در كتب مربوطه گفته شده است و ما به مقدارى كه مربوط به مباحث تفسير و نقد و تحليل مثنوى است بررسى مىكنيم .